Diễm Xưa

"Thuở ấy có một người con gái rất mong manh đi qua những hàng cây long não lá li ti xanh mướt.."

(Trịnh Công Sơn

https://www.tcs-home.org/writings/DiemCuaNhungNgayXua)

Cuối mùa xuân 2019, quay trở lại cố đô sau bao năm. Có duyên tìm đến con đường có "hàng cây long não lá li ti xanh mướt" đã che chở dáng hình mong manh của Nàng thơ mà người nhạc sĩ tài hoa nhắc đến. Những cây long não cao to, lá thơm lừng. Cây còn có tên khác là dã hương. Nghe bạn kể ở miền Bắc có cây ngàn năm tuổi, được Đức vua tôn kính phong Vương, đến giờ nhờ Trời, vẫn mạnh. Thương kính làm sao cái thời cây cối, mà rộng ra là thiên nhiên, được tột cùng trân quý. 

Lá long não càng non xanh, mùi hương càng nồng đậm. Mùi hương thảo mộc the cay, trang nghiêm mà vương vấn. Một thứ hương thơm vỗ về, xoa dịu những tổn thương của một thời. Như mùi hương của bốn loại thảo mộc được nhắc lại nhiều lần trong bài dân ca Scarborough fair: parsley, sage, rosemary và thyme. Ngò tây, xô thơm, hương thảo và xạ hương. Đó có thể là nguyên liệu bào chế tình dược, cũng có thể là mùi hương trong khu vườn xưa, nơi đã trở nên quen thuộc với những hẹn hò đôi lứa. Khứu giác trực tiếp liên kết với vùng não bộ lưu trữ ký ức, khuấy động cảm xúc từ sâu thẳm.

Trở lại với "Diễm xưa", khi nghe câu đầu bài hát: 

"Mưa vẫn mưa bay trên tầng tháp cổ..",

đã mường tượng một tòa kiến trúc phương Tây in dấu thời gian. Khi đến, biết được đó là nhà thờ Phủ Cam. Nhà thờ tọa lạc trên ngọn đồi nhỏ. Nàng thơ ngày xưa đi từ phía nhà thờ, băng qua cây cầu nhỏ bắc ngang dòng An Cựu, thả bước dọc con đường phủ bóng long não để đến trường. Nhà thờ to lớn sừng sững, có cấu trúc như vòng tay dang rộng, đón thế giới vào lòng. Những viên đá nâu xám hằn dấu thời gian, không ẩm mốc suy kiệt, mà trái lại, càng tăng vẻ tôn kính nguy nga. Trong mắt tôi, nhà thờ hay kiến trúc thuộc địa đều như những vết sẹo xinh đẹp của một thời máu lửa. Nhà thờ Phủ Cam được thiết kế bởi Khôi nguyên Ngô Viết Thụ - người kiến trúc sư cũng đã thiết kế Dinh Norodom, nay là Dinh Độc lập ở Sài Gòn.

Lần đầu bước dưới những tàng long não, đến cuối con đường, có chút choáng ngợp mà cũng tĩnh lặng lạ thường, khi bước qua cầu, đến dưới chân đồi, ngước lên tòa kiến trúc. Đó có lẽ cũng là ý đồ của những người thiết kế, xây dựng nhà thờ: một vòng tay lớn ở độ cao vừa đủ xa gần, dang đón lấy ta, ta bé nhỏ mà bình an. Bước lên ngọn đồi vào khuôn viên nhà thờ, trời Huế lất phất mưa xuân. Những hạt mưa bay rất mực nhỏ nhẹ. Nhỏ nhẹ thế mà trường tồn cùng trời đất, vì cũng như trời đất, mưa không chỉ sống cho riêng mình. Có loài hoa dường như là muồng anh đào, mọc thành chùm trên cành mảnh khảnh cao tít, theo mưa rụng về cội, trải một lớp phơn phớt hồng cam trên nền đất ẩm.

Khi đặt chân đến một vùng đất, điều thu hút không chỉ là những gì ngay trước mắt, mà còn là lịch sử, tầng tầng lớp lớp những câu chuyện ẩn giấu sau lớp mạng thời gian, dù của một cá nhân hay một giống loài. Nhờ thế mà cảm thấy được kết nối với vùng đất ấy. Sự giao hòa tâm tưởng có sức nặng hơn cả sự thỏa mãn trước mắt. Như đã xúc động đến thế khi đứng trước dù chỉ một viên gạch vỡ trong quần thể Acropolis ở Athens.

"Hồn hoa cỏ Phượng thành Hy Lạp úa

Nghe một lần vĩnh viễn gặp hư không"

(Bùi Giáng)

Đó là buổi chiều giao mùa ngay trước ngày giỗ của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Ông mất vào mùng 1 tháng Tư, trùng ngày Nói dối. Sự mất mát như một lời nói dối mà người ta không muốn tin. Có lẽ sự thực là ông vẫn sống mãi trong những tác phẩm của mình. Đó cũng là một cách trở nên bất tử, của người không cầu bất tử.