(review phim) Địa đạo - Mặt trời trong bóng tối (2025) - đạo diễn Bùi Thạc Chuyên.
review ít nhiều sẽ tiết lộ một phần nội dung phim, xin cân nhắc trước khi đọc tiếp.
mình hy vọng bộ phim này sẽ được đưa vào chương trình phổ thông cho học sinh lớp 11-12. hoặc đại học cũng được.
buổi sáng đi ngắm những cánh đồng lúa. lúa đã vào mùa gặt, trĩu bông óng vàng, oằn mình rạp xuống bên những đoá hoa đồng nội trắng, vàng và tím, những cây tầm bóp quả xanh núng nính, rập rờn bươm bướm bay. những hạt thóc vàng ươm trải đầy con đường làng, lũ chim sẻ ríu rít bay lượn, chim yến đậu từng đàn trên dây điện như những nốt nhạc nhỏ nhắn. không gian có hương thơm của lúa và hoa sen, dẫu oi bức nhưng vẫn khiến lòng người lâng lâng sung sướng. khung cảnh đẹp đẽ, bình yên đến thế, mà mình lại nghĩ đến bài hát Gia tài của mẹ của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, với giai điệu và ca từ nhức nhối. giờ chắc mấy ai nghe những giai điệu như thế nữa, đó là một may mắn. đôi khi mình như cảm thấy bên trong mình có những mảnh ký ức từ kiếp trước, đã từng kết nối với chiến tranh. hồi còn ở Hà Nội, mình đi thăm nhà tù Hoả Lò nhiều như bây giờ mình đi thăm Viện Hải dương học. đối với chiến tranh, mỗi người có thể có những cảm xúc phức tạp, nhưng mình cố gắng gạn lọc ra một là tri thức, hai là nguồn cảm hứng về sự mạnh mẽ, bền bỉ, không đầu hàng số phận.
xem bộ phim Địa đạo - Mặt trời trong đêm tối của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên, một lát cắt từ thời kỳ "hai mươi năm nổi chiến từng ngày", nhìn chung mình rơi nước mắt từ đầu đến cuối. Bùi Thạc Chuyên là đạo diễn sinh năm 1968 là năm bom đạn ác liệt với cuộc tổng tiến công tết Mậu Thân vào hàng trăm căn cứ quân sự của Mỹ. mình dễ xúc động nhất trước các phim có đề tài ch.iến tr.anh, bởi cái mình nhìn thấy không chỉ là những gì đang trình chiếu trước mắt. cái mình nhìn thấy là một thế giới của sự đánh đổi. vô lý, xót xa làm sao, nhưng buộc phải đánh đổi. như lời bài hát Wish you were here của Pink Floyd "bán đi những anh hùng, đổi lại những bóng m.a..".
vùng đất Củ Chi có vị trí chiến lược quan trọng, vậy nên ngay cả cỏ cây cũng bị bom đạn thiêu cháy đen, không con gì sống nổi trên mặt đất, trở thành một vùng đất chết. vậy nên, quân dân ta nghĩ ra cách...chui xuống đất. hệ thống đường hầm hàng trăm km, bị quân địch dẫn nước cho ngập, bị thả bom hun khói như chuột, sống gian khổ, liều lĩnh, chui rúc cùng sâu bọ, rắn rết. vài từ ngữ thôi, viết ra đã thấy ghê tay. mà người ta đã sống được như thế. đã vượt qua được như thế. vẫn có những trà ngon (hoặc mình ngờ là trong hoàn cảnh thế thì nước lọc thôi cũng ngon mê người), một căn bếp tươm tất là nơi quây quần.. có những lúc bất lực, nhưng không ngừng nỗ lực. không người này thì người khác. không kẻ đ.ịch nào phá nổi cái hệ thống đường hầm đó: nó còn tồn tại đến ngày nay.
trong phim, diễn ra những sinh hoạt "bình thường" của nhân vật: uống trà, cho nhau khúc mía, nấu cơm, làm t.ình, cưa bom, xem phim, nuôi gà, niềm vui khi cơm có cá cũng như niềm vui khi có thêm khẩu s.úng.. trong lúc tất cả sinh hoạt diễn ra, bom đạn vẫn ầm ầm phía trên đầu.
vậy mà người ta cứ sống thôi. không có plot twist giật gân gì mấy, vì chẳng cần. vì sống thôi đã là đủ hấp dẫn chẳng rời mắt. một hơi thở thôi và mọi chuyện đã có thể đổi khác rồi. bất cứ ai cũng sai lầm như ai, cũng lo lắng như ai và cũng kiên gan như ai, bởi họ cũng đều chỉ là người bình thường, thế rồi chiến tranh khiến họ phải sống khác đi.. thế là họ sống hoặc thậm chí đánh đổi mạng sống như những gì thời cuộc yêu cầu. mà không, có lẽ họ không chỉ là sống, mà là đang giành giật cuộc sống. dẫu cơ hội leo lét, nhưng đáng giá, bởi chỉ có thể tiếp tục thôi, không còn lựa chọn nào khác! chẳng phải những cái người trẻ măng mới mười mấy đôi mươi mà đã cầm da.o cầm s.úng, khom người bò trong địa đạo chỉ cao trên dưới 1m, ngày ngày hít bụi đất hít khói bom, là để một ngày chính họ, rồi con cháu họ, trong đó có chúng ta, có thể đứng thẳng lưng dưới trời xanh trong lành sao..
phim được đạo diễn ấp ủ 11 năm, rất ít thoại. diễn viên đóng rất giỏi, chịu được gian khổ, thậm chí nguy hiểm, mới là diễn viên giỏi. gương mặt góc cạnh, thân hình gầy gò trơ xương, đôi mắt thẫm đen, nhưng cười lên thì ai cũng đẹp. điểm khác biệt của "ta" và "đ.ịch", chắc là "đ.ịch" thì chẳng mấy khi có lý do để mỉm cười.
trong phim có hai chi tiết về cảnh n.óng, cá nhân mình thấy cả hai chi tiết đều đắt giá. mình sẽ không bình luận thêm mà để ai xem tự cảm nhận. mình cũng rất thích một số chi tiết hài hước tuy ít ỏi nhưng duyên dáng, thậm chí sâu sắc, được cài vào phim.
bộ phim không giống phim điện ảnh, mà giống phim tài liệu. chân thực đến thế. mình thấy như được sống trong khung cảnh đó, từ những khung hình ngột ngạt nhỏ hẹp, cái run rẩy của cỏ cây trước bão bom, chất độc, những đêm tối tờ mờ thân lục bình trôi.. "quân mình" trong phim chẳng được buff sức mạnh mấy. toàn là mấy "sấp nhỏ", thể lực, vũ trang, kinh nghiệm chiến đấu đều chẳng bằng lính tráng chuyên nghiệp. nên thua nhiều, thiệt hại nhiều.. ở lát cắt này là như vậy. những trận thắng lợi hoành tráng có lẽ sẽ xuất hiện ở một bộ phim khác. còn ở đây, có nhiều mất mát, nhưng quan trọng là nhiệm vụ đã được hoàn thành. đi từ những bước nhỏ.
bộ phim lên án những thế lực đã thúc đẩy ch.iến tranh, nhưng không chĩa mũi dùi vào cá nhân. đó là một điểm sáng nhân văn. hạnh phúc của dân tộc này không nhất thiết phải đánh đổi bằng đau thương của dân tộc khác. cốt lõi của những cuộc chiến là để giành lấy sự tôn trọng mà ngay cả bên yếu thế hơn cũng xứng đáng được hưởng.
bộ phim hay biết bao nhiêu. vì nó là Sự Thực. Sự Thực không cần bất cứ tô vẽ hào nhoáng nào. Sự Thực trần trụi, gai góc, nhưng có giá trị tối thượng. Sự Thực đáng để tất cả biết đến, để rút ra những chiêm nghiệm của riêng mình.
"Địa đạo năm đó giờ mây quang
Chẳng còn thương tang, nắng chiếu ngân giang.
Cảm ơn dân mình đã vững vàng!
Vì quê hương, chẳng màng nguy nan.."
(lời bài hát chủ đề "Mặt trời trong bóng tối")
